آینده تنگه هرمز چه خواهد شد؟

24

آینده تنگه هرمز «بسته‌شدن دائمی» نخواهد بود و همچنین بازگشت سریع به وضعیت پیش از بحران ۲۰۲۶ نیز نخواهد بود. به احتمال زیاد، ما با دوره‌ای طولانی از کشتیرانی متناوب، بازدارندگی متقابل، افزایش هزینه بیمه و حمل‌ونقل، و تلاش کشورهای خلیج فارس و آسیا برای کاهش وابستگی خود به این تنگه روبه‌رو خواهیم بود.
دلیل آن این است که آنچه در سال ۲۰۲۶ رخ داد، یک موضوع مهم را تغییر داد: خطر برای هرمز دیگر صرفاً یک احتمال نظری نیست. سازمان بین‌المللی دریانوردی اعلام کرد که وضعیت به اندازه‌ای خطرناک بوده که در ماه ژوئن گفت در نبود تضمین‌های امنیتی قابل اعتماد، نمی‌توان عبور ایمن از این مسیر را تضمین‌شده تلقی کرد. همچنین از آغاز بحران، ده‌ها حمله علیه کشتیرانی ثبت شده است.
من پنج روند اصلی را پیش‌بینی می‌کنم:
۱. هرمز بیشتر اوقات باز خواهد ماند، اما لزوماً امن نخواهد بود.
این نکته مهم است. بسته‌شدن کامل تنگه برای همه طرف‌ها، از جمله ایران و کشورهای خلیج فارس، بسیار پرهزینه است. بنابراین به نظر من، محتمل‌ترین سناریو استفاده از تهدید به جلوگیری از عبور، محدود کردن عبور یا اعمال شروط بر کشتیرانی به‌عنوان ابزار فشار است، نه بسته‌شدن دائمی تنگه.
۲. هرمز به یک اهرم راهبردی بزرگ‌تر برای ایران تبدیل خواهد شد.
ارزش واقعی تنگه فقط در توانایی بستن آن نیست، بلکه در توانایی هر طرف برای ایجاد این پرسش در ذهن شرکت‌های کشتیرانی است:
آیا عبور از این مسیر ارزش پذیرفتن این میزان خطر را دارد؟
صرف افزایش سطح خطر می‌تواند منجر به موارد زیر شود:
افزایش هزینه بیمه دریایی.
تغییر مسیر کشتی‌ها.
تأخیر در محموله‌ها.
افزایش قیمت نفت و گاز.
خروج موقت برخی شرکت‌های حمل‌ونقل از منطقه.
و این اتفاق حتی بدون بسته‌شدن قانونی یا نظامی تنگه نیز می‌تواند رخ دهد.
۳. کشورهای خلیج فارس توسعه مسیرهای جایگزین را سرعت خواهند بخشید.
این روند از هم‌اکنون آغاز شده است. برای مثال، عراق به دنبال مسیرهای جایگزین برای صادرات نفت، دور از تنگه هرمز است و توجه بیشتری به خطوط لوله، بنادر و مسیرهای زمینی معطوف شده است.
اما در اینجا یک نکته مهم وجود دارد: هیچ مسیر جایگزینی وجود ندارد که بتواند در کوتاه‌مدت به‌طور کامل جایگزین هرمز شود. بنابراین اهمیت این تنگه برای سال‌های آینده همچنان بسیار زیاد خواهد بود.
۴. چین یکی از تأثیرگذارترین کشورها در آینده تنگه خواهد بود.
چین تا حد زیادی به انرژی وارداتی از خلیج فارس وابسته است؛ بنابراین منافع بسیار بزرگی در جلوگیری از تبدیل شدن هرمز به یک منطقه جنگیِ تمام‌عیار دارد.
از این رو انتظار دارم پکن در جهت ایجاد ترتیباتی برای تضمین تداوم کشتیرانی تلاش کند و احتمالاً طی سال‌های آینده، مشارکت دیپلماتیک و امنیتی بیشتری در خلیج فارس خواهد داشت.
۵. جهان از این پس با هرمز به‌عنوان یک «نقطه ضعف راهبردی» برخورد خواهد کرد، نه صرفاً یک مسیر دریایی.
این وضعیت شبیه اتفاقی است که پس از حملات به کشتی‌ها در دریای سرخ رخ داد: شرکت‌ها همیشه منتظر وقوع یک فاجعه نمی‌مانند تا رفتار خود را تغییر دهند؛ افزایش سطح خطر برای مدت طولانی نیز کافی است تا آنها محاسبات خود را دوباره بررسی کنند.
اما یک سناریوی خطرناک‌تر نیز وجود دارد:
اگر تنش نظامی مستقیم میان ایران و آمریکا دوباره تشدید شود، ممکن است شاهد بسته‌شدن واقعی یا تقریباً بسته‌شدن موقت تنگه باشیم.
این وضعیت پیامدهای بسیار بزرگی خواهد داشت. در بحران ۲۰۲۶، اداره اطلاعات انرژی آمریکا برآورد کرد که اختلال در هرمز موجب توقف صادرات میلیون‌ها بشکه نفت در روز از کشورهای خلیج فارس شد؛ سپس پس از بهبود وضعیت کشتیرانی و بازگشت جریان نفت، برآوردهای خود را اصلاح کرد.
بنابراین، من معتقدم آمریکا، چین، اروپا و کشورهای خلیج فارس تمایلی به تکرار سناریوی بسته‌شدن طولانی‌مدت تنگه ندارند.
جمع‌بندی پیش‌بینی من
اگر بخواهم برای چند سال آینده، به‌صورت تقریبی و نه آماری، احتمال‌ها را تعیین کنم:
سناریو
برآورد من
کشتیرانی ادامه داشته باشد، همراه با تنش‌ها و تهدیدهای متناوب
۵۰٪
ایجاد ترتیبات امنیتی جدید که هرمز را باثبات‌تر کند
۲۵٪
بسته‌شدن/اختلال موقت در اثر جنگ جدید
۲۰٪
بسته‌شدن طولانی‌مدت
۵٪
و مهم‌ترین نکته از نظر من این است که:
آینده دیگر این پرسش نخواهد بود که «آیا ایران می‌تواند هرمز را ببندد؟» بلکه این خواهد بود که «ایران تا چه اندازه می‌تواند عبور از هرمز را پرهزینه و خطرناک کند، بدون آنکه خودش هزینه یک جنگ تمام‌عیار را متحمل شود؟»
و این معادله کاملاً متفاوتی است.
نکته قابل توجه این است که سازمان بین‌المللی دریانوردی نیز در ماه ژوئیه تأکید کرد که آزادی عبور و مرور در تنگه‌های بین‌المللی نباید تهدید، مختل یا تعلیق شود؛ این موضوع نشان می‌دهد که هرمز عملاً به مسئله‌ای بین‌المللی تبدیل شده که فراتر از اختلاف صرفاً ایران و آمریکا است.
اصطلاحات دریایی را یکدست کن
لحن پیش‌بینی را محتاطانه‌تر کن
عنوان فارسی برای متن اضافه کن